Μετά και τα πρόσφατα επεισόδια, που είχαν σαν συνέπεια τον σοβαρό τραυματισμό του Πρύτανη του Πανεπιστημίου Αθηνών, την πρόκληση ανυπολόγιστων καταστροφών και τις ταραχές σε πολλά αστικά κέντρα, επανήλθε στην επικαιρότητα το θέμα του πανεπιστημιακού ασύλου. Ο θεσμός γεννήθηκε σε συγκεκριμένες συνθήκες για να προστατεύσει, ουσιαστικά και συμβολικά, την ελεύθερη διακίνηση των ιδεών.
Έγινε ορόσημο των φοιτητικών διεκδικήσεων και καταξιώθηκε ιστορικά ως μία κατάκτηση της δημοκρατίας και της ελευθερίας ενάντια στη δικτατορία.
Η έννοια του ασύλου εξακολουθεί βεβαίως να συμβολίζει το ιερό και απαραβίαστο της ακαδημαϊκής ελευθερίας, ωστόσο τα τελευταία χρόνια έχει εκφυλιστεί σε συστηματική προστασία εγκληματικών πράξεων και των αυτουργών τους.
Ο αποκλεισμός μελών του ακαδημαϊκού κόσμου έξω από τα ιδρύματα αποτελεί κατάφωρη παραβίαση του ασύλου.
Όταν φοιτητές, καθηγητές και προσωπικό κλείνονται έξω από τα γραφεία τους, όταν η Σύγκλητος υποχρεώνεται να συνεδριάσει εκτός Πανεπιστημίου, όταν έργα τέχνης, εξοπλισμός, ερευνητικές προσπάθειες καταστρέφονται, το άσυλο καταπατάται. Και ενώ η ελευθερία των ιδεών θεωρείται κεκτημένη, παρατηρείται στρέβλωση, όταν μερίδα φοιτητών, συνήθως από την εξωκοινοβουλευτική αριστερά, επιβάλει λογοκρισία σε θέματα με τα οποία δεν συμφωνεί, όπως συνέβη, για παράδειγμα, με την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση.
Πλήττονται θεμελιώδεις αξίες της δημοκρατίας μας όταν το πανεπιστημιακό άσυλο ευτελίζεται και καταντά να σημαίνει την προστασία της παρανομίας, την ασυλία βανδαλισμών και ασυδοσίας. Έχουν ωριμάσει οι συνθήκες για μία αναθεώρηση, τόσο της έννοιας του ασύλου, όσο και της εφαρμογής του.
Σε μία σύγχρονη κοινωνία, που έχει κατακτήσει τη δημοκρατία και την ελευθερία, οφείλουμε να επιστρέψουμε στην αυθεντική έννοια του ασύλου, που δεν είναι άλλη από την προστασία της ελεύθερης και απρόσκοπτης δράσης κάθε μέλους της πανεπιστημιακής κοινότητας εντός των ιδρυμάτων.
Ως προς την εφαρμογή, η Κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας έκανε ένα πρώτο βήμα, προκειμένου οι άνθρωποι του πανεπιστημίου να αποφασίζουν για το άσυλο. Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο απαιτεί την ομόφωνη απόφαση τριμελούς επιτροπής, προκειμένου να επέμβει η αστυνομία, όποτε η πανεπιστημιακή κοινότητα το κρίνει απαραίτητο.
Ωστόσο, στην πράξη, η ομοφωνία δεν επιτυγχάνεται ποτέ, ο εκπρόσωπος των φοιτητών συχνά απουσιάζει, ενώ η Σύγκλητος, οι Πρυτάνεις και οι Καθηγητές διστάζουν να δώσουν σχετική εντολή.
Οι συνθήκες ίσως δεν είναι ώριμες για την οριστική κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου, έχει καταστεί ωστόσο σαφές ότι απαιτούνται ριζικές αλλαγές στον τρόπο που εφαρμόζεται. Θα πρέπει να διερευνηθεί, για παράδειγμα, η δυνατότητα παρέμβασης των αστυνομικών οργάνων και του Εισαγγελέα, σε περίπτωση αυτόφωρων αδικημάτων. Θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο άρσης του ασύλου από το πρυτανικό συμβούλιο με πλειοψηφία ή ακόμα και με τη συναίνεση του Πρύτανη.
Έφτασε επιτέλους η στιγμή να αναλάβουμε όλοι τις ευθύνες μας. Η πανεπιστημιακή κοινότητα, ο πολιτικός κόσμος και η κοινωνία οφείλουμε να υπερασπιστούμε το ελληνικό πανεπιστήμιο από την πραγματική καταπάτηση, εκείνη που παραβιάζει την ελεύθερη ακαδημαϊκή διδασκαλία, το δικαίωμα του διδάσκειν και του διδάσκεσθαι.
Η τυφλή βία, η εκδίωξη της πανεπιστημιακής κοινότητας από τον φυσικό της χώρο και ο εις βάρος της εκβιασμός από εγκληματικά στοιχεία μέσα από την ασφάλεια του ασύλου πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο σκέψης.
Το Πανεπιστήμιο πρέπει να παραμείνει τόπος διαλόγου, λίκνο και εστία ιδεών, όχι βίας.